Diastema to szczelina między zębami (najczęściej siekaczami górnymi), która przy szerokości przekraczającej 0,5 mm może powodować wady wymowy i sprzyjać chorobom przyzębia. Najskuteczniejsze metody jej usuwania obejmują leczenie ortodontyczne za pomocą aparatów stałych lub nakładkowych, a także estetyczny bonding i trwałe licówki porcelanowe. W przypadku diastemy wynikającej z braków zębowych optymalnym rozwiązaniem jest zastosowanie implantów lub mostów protetycznych.
Czym dokładnie jest diastema i kiedy należy ją leczyć?
Diastema to widoczna przerwa między sąsiadującymi zębami (najczęściej jedynkami) o szerokości przekraczającej 0,2 mm. Leczenie staje się konieczne z punktu widzenia medycznego, gdy szczelina przekracza 0,5 mm, ponieważ może wtedy wywoływać wady wymowy, ułatwiać odkładanie kamienia nazębnego i prowadzić do chorób przyzębia.
Szczelina między przednimi zębami bywa przez jednych uznawana za uroczy wyróżnik urody, u innych zaś wywołuje silne kompleksy. W stomatologii rozróżnia się diastemę fizjologiczną, która występuje u dzieci przed wyrżnięciem się stałych kłów i najczęściej zanika samoistnie, oraz diastemę przetrwałą występującą u osób dorosłych.
Szerokość szczeliny do 0,2 mm jest uznawana za normę estetyczną i nie zagraża zdrowiu jamy ustnej. Większe przerwy ułatwiają jednak uwięzienie resztek pokarmu, co bezpośrednio podrażnia brodawkę dziąsłową i przyspiesza rozwój paradontozy. Ponadto szeroka diastema utrudnia prawidłową artykulację głosek syczących i uzębno-wargowych, powodując np. seplenienie.
Jakie są główne przyczyny powstawania diastemy?
Diastema powstaje w wyniku uwarunkowań genetycznych, takich jak przerost wędzidełka wargi górnej (diastema prawdziwa), lub nieprawidłowości w liczbie i rozmiarze zębów (diastema rzekoma). Może być również efektem nawyków z dzieciństwa lub utraty bocznych zębów w dorosłym życiu (diastema trzeciorzędowa).
Klasyfikacja diastemy zależy bezpośrednio od mechanizmu jej powstania. Diastema prawdziwa jest skutkiem niskiego przyczepu lub przerostu wędzidełka wargi górnej, które tworzy mechaniczną barierę uniemożliwiającą zbliżenie się do siebie jedynek. Korekta tej wady wymaga drobnego zabiegu chirurgicznego polegającego na podcięciu wędzidełka.
Diastema rzekoma wiąże się z anomaliami zębowymi. Może wynikać z hipodoncji, czyli braku zawiązków siekaczy bocznych, co pozostawia zbyt dużo wolnego miejsca w łuku zębowym. Innym powodem jest mikrodoncja, czyli sytuacja, w której zęby są zbyt małe w stosunku do wielkości szczęki. Z kolei diastema trzeciorzędowa pojawia się u osób dorosłych po utracie zębów bocznych, na skutek czego pozostałe zęby zaczynają się stopniowo rozsuwać.
Jak usunąć diastemę w zależności od potrzeb pacjenta?
Diastemę można usunąć metodami ortodontycznymi (aparaty stałe lub nakładki aligner), stomatologii estetycznej (bezinwazyjny bonding, licówki porcelanowe) bądź chirurgiczno-protetycznymi (implanty, mosty). Wybór odpowiedniej metody zależy od przyczyny powstawania szczeliny, jej szerokości oraz oczekiwanego czasu leczenia.
Najbardziej fizjologiczną metodą jest leczenie ortodontyczne. Stałe aparaty lub nowoczesne nakładki ortodontyczne wywierają kontrolowany nacisk, stopniowo przesuwając zęby i trwale zamykając przerwę. Jest to proces długotrwały, ale nie wymaga szlifowania zdrowych zębów.
Dla pacjentów poszukujących szybkiego rezultatu doskonałą opcją jest bonding, czyli odbudowa kompozytowa wykonywana podczas jednej wizyty w gabinecie. Bardziej trwałym i wysoce estetycznym rozwiązaniem są licówki porcelanowe – cienkie płatki cementowane na przednią powierzchnię zębów, które skutecznie maskują szpary i korygują kształt zębów nawet na kilkanaście lat. W przypadku braków zębowych optymalne jest wszczepienie implantu lub wykonanie mostu protetycznego, co zapobiega dalszemu przesuwaniu się całego uzębienia.
| Metoda leczenia | Czas trwania procedury | Trwałość efektu | Główne zalety |
|---|---|---|---|
| Aparat ortodontyczny | Od kilku miesięcy do 2 lat | Trwały (wymaga retencji) | Leczy przyczynę wady zgryzu, nie wymaga ingerencji w tkanki zęba. |
| Bonding kompozytowy | 1 wizyta (ok. 1-2 godziny) | Od 2 do 5 lat | Natychmiastowy efekt, niska inwazyjność i atrakcyjna cena. |
| Licówki porcelanowe | 2-3 wizyty | Od 10 do 15 lat | Wyjątkowa estetyka, wysoka odporność na przebarwienia. |
| Implanty i mosty | Od kilku tygodni do kilku miesięcy | Trwały (często dożywotnio) | Odbudowa brakujących zębów, zapobieganie zanikowi kości. |
Źródła
- Polskie Towarzystwo Ortodontyczne (PTO)
- Polskie Towarzystwo Stomatologiczne (PTS)
- William R. Proffit – Ortodoncja Współczesna
